E-dietetyk

Ogólne zasady diety dla pacjentów

1. Ile białka powinna zawierać dieta pacjentów dializowanych otrzewnowo?

 

Trzeba zacząć o tego, że białko jest jednym z najważniejszych składników odżywczych naszego pożywienia niezbędnych do utrzymania życia. Wchodzi w skład każdej w komórki i stanowi jej główny budulec. Zdrowa dieta potrzebuje około 0.8g białka/kg masy ciała na dobę. Po rozpoczęciu dializoterapii metodą dializy otrzewnowej należy zwiększyć podaż białka do około 1.2-1.4/kg masy ciała na dobę. Ponieważ białka zawarte w produktach spożywczych charakteryzują się różnorodną wartością odżywczą.

 

  • Te zawarte w produktach pochodzenia zwierzęcego (mięso i jego przetwory, mleko i jego przetwory, drób, ryby i jaja) to białka pełno wartościowe zawierające aminokwasy egzogenne (niezbędne do syntezy białek ustrojowych)
  • Te zawarte w produktach roślinnych (zboża, suche nasiona roślin strączkowych, warzywa) to białka niepełnowartościowe.

 

Trzeba pamiętać aby produkty pochodzenia zwierzęcego łączyć z produktami pochodzenia roślinnego, wówczas mamy pewność, że posiłki zawierają wszystkie składniki spożywcze. Udział białka w diecie osób dializowanych otrzewnowo powinien wynosić od 15-20% ogólnej ilości energii.

 


2. Ile może wypić pacjent dializowany otrzewnowo?

 

Dozwolona ilość wypijanych płynów uzależniona jest od ilości wydalanego moczu. Schematem pozwalającym wyliczyć dzienną dawkę przyjmowanych płynów jest:

 


500ml + objętość wydalanego moczu + ultrafiltracja (objętość płynu usunięta drogą dializy)

 

Podaż płynów możne być zwiększania w przypadku upalnej pogody, wysokiej gorączki, obfitego pocenia, wymiotów czy biegunki. Należy pamiętać, że wodę pobieramy również z pożywieniem stałym, każdy produkt spożywczy zawiera wodę. Dlatego należy zwrócić uwagę zarówno na płyny widocznie (napoje, herbata, zupy) jak i niewidoczne (produkty stanu stałego).

 

Przykładowo:

 

Pieczywo: chleb zawiera ok. 30% wody, suche ciastka takie jak herbatniki-ok. 3-4%, a ciasta takie jak sernik i placki owocowe -ok. 35%
Produkty mleczne: sery żółte-ok. 38%, sery dojrzewające miękkie (np. camembert)- 58%, masło i margaryna- ok. 16%, mleko- ok. 90%, śmietana i śmietanka- ok. 48-79%
Ryby i owoce morza: ryby- średnio ok. 75%, skorupiaki i mięczaki- ok85%, ryby wędzone, np. makrela- ok. 47%
Owoce: zwykle zawartość wody wynosi ok. 75%, jednak takie owoce jak arbuzy czy melony zawierają jej nawet do 90%
Mięso: czerwone mięso pieczone- ok. 50%, drób- 65-70%, kiełbasy- 45-54%, te typu salami mnie, bo ok. 28%.
Warzywa: zawierają najwięcej wody ze wszystkich pokarmów. Takie jak marchew i sałata- 89% wody, pomidory- 93%, a ogórki nawet 96%.

Dla prawidłowej oceny ilości przyjmowanych płynów konieczna jest znajomość prostych miar domowych np. jedna szklanka = 200-250ml, jedna filiżanka = 150ml, jedna łyżka stołowa = 15ml, jedna łyżeczka = 5ml.

 


3. Jak gasić pragnienie?

 

Aby oszukać pragnienie trzeba:

  • Pić powoli małymi łykami, przetrzymując płyn w jamie ustnej.
  • Unikać słodkich napojów (soki owocowe, piwo słodzone, napoje gazowane) wzmagają one pragnienie, a nie zaspakajają go.
  • Używać małych filiżanek i kubków
  • Ssać plasterek cytryny lub zamrożone małe kawałki owoców np. ananas z puszki. A w upalne dni można ssać małe kostki lodu.
  • Wykluczyć z diety produkty ostre i słone.

 

4. Co z tą solą? Czy można solić potrawy?

 

Należy pamiętać, że sól nie jest jedyną przyprawą, do smaku słonego jesteśmy przyzwyczajeni, ale zmniejszenie ilości spożycia soli powinno być przeprowadzane stopniowo i realizowane konsekwentnie. Przede wszystkim poprzez wykluczenie z jadłospisu produktów o dużej zawartości sodu, są to konserwy, marynaty, wędzonki, żółte i topione sery, koncentraty spożywcze, zupy, sosy gotowe do spożycia, słone paluszki oraz chipsy.

 

Możliwa jest zamiana produktów bogatych w sód na te o mniejszej zawartości np.:

  • zamiast gotowych mieszanek przyprawowych (kostki bulionowe, vegeta) – świeże warzywa, sok z cytryny, ocet jabłkowy
  •  zamiast słonych przekąsek – chrupki kukurydziane
  • zamiast gotowych wędlin – pieczone w domu mięsa
  • zamiast gotowych dań – przygotowane posiłki w domu

 

Zalecana podaż sodu dla pacjentów dializowanych otrzewnowo to 2-3g. na dobę, w zależności od bilansu wodnego, wysokości ciśnienia tętniczego i resztkowej funkcji nerek.

 


5. Co to jest fosfor i gdzie go można znaleźć i jaka jest norma spożycia?

 

Fosfor jest pierwiastkiem występującym we wszystkich rodzajach pożywienia. Dla organizmu jest ważny jako budulec kości i zębów. Zapotrzebowanie naszego organizmu na fosfor jest niewielkie i zazwyczaj spożywamy go za dużo. Niewydolne nerki tracą zdolność usuwania tego pierwiastka stosunkowo bardzo wcześnie. Mimo stosowania leków wiążących fosforany w przewodzie pokarmowym, konieczne jest ograniczenie spożywania fosforanu w diecie. Naturalnie bogate w fosfor są podroby (wątroba), suche nasiona roślin strączkowych, pestki, orzechy, żółtka jaj, czekolada, kakao, konserwy rybne, mleko i jego przetwory – ale tych nie usuwamy całkowicie z jadłospisu a jedynie ograniczamy ich spożycie. Bardzo ważne jest aby pamiętać o tym, że fosfor używany jest także do produkcji wędlin, serów topionych, koncentratów zup i napojów typu coca-cola.

 


6. Co to jest potas i gdzie go znaleźć?

 

Potas jest podstawowym pierwiastkiem wnętrza komórek. Odpowiada za utrzymanie prawidłowego rytmu serca, pracy mięśni i równowagę kwasowo-zasadową organizmu. Zarówno nadmiar jak i niedobór tego pierwiastka może doprowadzić do groźnych powikłań. W dializie otrzewnowej częściej jednak obserwowane jest zjawisko niedoboru tego składnika. Zawartość potasu w diecie zależy od wielkości porcji posiłku i metody jego przygotowania. Występuje on w wielu produktach spożywczych a najlepszym jego źródłem są warzywa, świeże i suszone owoce, soki owocowe i warzywne, orzechy, produkty pełnoziarniste, suche nasiona roślin strączkowych. W razie potrzeby ograniczenia tego składnika należy pamiętać, że potas łatwo rozpuszcza się w wodzie. Dlatego produkty bogate w ten składnik – szczególnie ziemniaki powinny być poddane specjalnej obróbce tzn. długotrwałemu moczeniu, odlewaniu wywarów oraz gotowaniu drobno pokrojonych w dużej ilości wody. A jeżeli chcemy zachować potas w produkcie oraz ograniczyć jego straty to podczas gotowania postępujemy wręcz odwrotnie.

 


7. Co zrobić jeśli nie ma apetytu?

 

Jeżeli brak apetytu prowadzi do niedowagi trzeba zwiększyć kaloryczność posiłku tak aby w małej objętości potrawy zamknąć jak najwięcej kalorii.

 

Zasady takie wprowadzane zostają na krótko ponieważ są one wbrew zasadą dietetyki:

  • Zupy zagęszczamy śmietaną i mokką pszenną oraz podajemy w postaci kremów.
  • Ziemniaki powinny być spożywane w postaci puree z dodatkiem masła.
  • Warzywa oprószamy bułką tartą i masłem.
  • Do sałatek zamiast dipów dodajemy majonez.
  • Pieczywo powinno być smarowane grubo masłem.
  • Zamieniamy produkty niskotłuszczowe na te z pełna zawartością tłuszczu (nabiał).
  • W porozumieniu z lekarzem można wprowadzać leki stymulujące apetyt.

 

Posiłki powinny być zjadane często w małych ilościach, aby nie dochodziło do uczucia pełności w jamie brzusznej. A dietetyk poinformuje o preparatach dietetycznych zwiększających kaloryczność posiłków o które należałoby uzupełnić dietę.

 


8. Jak ograniczyć kalorie w diecie pacjenta dializowanego otrzewnowo?

 

Trzeba pamiętać, że węglowodany czyli cukry stanowią podstawę diety dlatego należy zwrócić uwagę na to, że spora część kalorii chorych dializowanych otrzewnowo to te wchłaniające się z płynu dializacyjnego który zawiera glukozę. To może stanowić nawet do 60% całości dobowej podaży węglowodanów. W zmniejszeniu przyjmowania kalorii z płynu dializacyjnego pomoże nam utrzymanie odpowiedniego nawodnienia czyli nieprzewadnianie się czego konsekwencją będzie zmniejszenie użycia płynów o dużej zawartości glukozy.

 

A w ograniczeniu spożycia ogólnej ilości kalorii pomoże nam:
- zachowanie umiaru w spożyciu cukrów, słodyczy i produktów zawierających tzw. puste kalorie (gazowane napoje słodzone, alkohol)
- uważne czytanie etykiet co pomoże wykluczyć cukier o innej nazwie np. sacharoza, fruktoza, syrop glukozowy itp.
- ograniczenie spożycia tłuszczów szczególnie zwierzęcych, a także produktów zawierających dużo cholesterolu
- ograniczenie spożycia soli
- ograniczenie spożycia produktów o dużej kaloryczności w małej objętości (produkty z mąki rafinowanej oraz te które zawierają dużo tłuszczu)
- wyeliminowanie z jadłospisu produktów typu fast-food, chipsów, prażonych orzeszków itp.

 


9. Co i jak jeść?

 

  • Jedz około 4-5 posiłków dziennie – przygotowując mniejsze porcje zjesz mniej w ciągu dnia.
  • Wybieraj żywność sezonową – jak najmniej przetworzoną. Wybieraj mleko i nabiał o obniżonej zawartości tłuszczu. Doprawiaj potrawy ziołami i przyprawami bez dodatku soli.
  • Przy ustaleniu odpowiedniego zapotrzebowaniu na energie pomoże dietetyk.

 

10. Jakie są najlepsze sposoby na przyrządzanie potraw?

Najlepszą obróbką termiczną produktów jest pieczenie w folii aluminiowej lub rękawie do pieczenia bez wcześniejszego smażenia, duszenie bez tłuszczu lub z odrobiną oleju, grillowanie. Rozkładając posiłki na 4-5 w ciągu dnia unikniemy uczucia pełności w jamie brzusznej oraz uczucia wielkiego głodu co powoduje zwiększenie objętości posiłku – zawsze wtedy zjesz więcej. Tak przyrządzone potrawy pozwalają uniknąć spożycia zbyt dużej ilości tłuszczy i cholesterolu co zmniejsza ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego.

 

 

 

 

Ewa Kusiak – dietetyk

 

Posiadam dyplom ukończenia Medycznego Studium Zawodowego o specjalności dietetyk.

Od 30 lat pracuje w Samodzielnym Państwowym Szpitalu Klinicznym, a od ponad 20 lat na Oddziale nefrologii i transplantologii.

 

Posiadam doświadczenie w zakresie leczenia dietą chorych dializowanych i pacjentów już przeszczepionych.

Zawodowe zaświadczenie zdobyłam w zakresie:

- Edukator cukrzycy - Dietoterapia otyłości

Stale podnoszę swoje kwalifikację uczestnicząc w szkoleniach konferencjach naukowych.

Partnerzy