Artykuł

Dializa Otrzewnowa

Informacje ogólne

 

Dializa jest jedną z metod leczenia nerkozastępczego pozwalającą usunąć z organizmu nadmiar płynu oraz toksyny mocznicowe w przypadku, gdy nerki pacjenta są uszkodzone w stopniu uniemożliwiającym skuteczne wykonywanie tych zadań. Dzieje się tak dzięki transportowi tych substancji pomiędzy krwią a  płynem dializacyjnym. W czasie hemodializy (HD) wymiana ta zachodzi przy pomocy „sztucznej nerki” w dializatorze pomiędzy krwią płynącą wewnątrz kapilar a otaczającym je płynem dializacyjnym.

 

W dializie otrzewnowej (DO) wspomniana wymiana zachodzi pomiędzy krwią wypełniającą naczynia błony otrzewnowej chorego, a płynem dializacyjnym znajdującym się w jamie otrzewnowej. Błona otrzewnowa to naturalna błona wyściełająca ściany i pokrywająca narządy jamy brzusznej.

 

W ciągu ostatnich kilkunastu lat wzrosło znaczenie dializy otrzewnowej i jest ona stosowana jako metoda równoważna hemodializie. Krokiem milowym stało się opracowanie pod koniec lat 70-tych ubiegłego wieku metody Ciągłej Ambulatoryjnej Dializy Otrzewnowej CADO oraz nieco później – Automatycznej Dializy Otrzewnowej ADO.

 

Ważny aspekt stanowi strona techniczna – nowe systemy worków i drenów oraz płynów do dializy otrzewnowej zostały opracowane pod kątem zmniejszenia częstości ewentualnych powikłań. Nowe odmiany dializy otrzewnowej CADO i ADO stanowią metody leczenia nerkozastępczego, które nie konkurują z hemodializą, ale uzupełniają gamę metod leczenia nerkozastępczego.

 

dr n. med. Jacek Lange

 

Dlaczego musisz być dializowany?

 

Wraz z postępem choroby nerki stopniowo tracą swoje funkcje:

 

  • Nie oczyszczają krwi w wystarczającym stopniu,
  • Nie są efektywne w usuwaniu nadmiaru płynów z organizmu,
  • Pogarsza się kontrola ciśnienia krwi,
  • Nasila się niedokrwistość i choroby kości.

 

Na czym polega dializa otrzewnowa?

 

W dializie otrzewnowej (DO) wykorzystuje się błonę otrzewnową - naturalną błonę wyściełającą od wewnątrz jamę brzuszną. W błonie tej znajdują się malutkie otwory, które spełniają rolę filtracyjną. Dzięki temu szkodliwe produkty przemiany materii mogą być usuwane z organizmu.

 

  • Płyn dializacyjny w DO jest wprowadzany do wnętrza jamy otrzewnej za pomocą niewielkiej, miękkiej, plastikowej rurki nazywanej cewnikiem otrzewnowym.
  • Cewnik jest zakładany do brzucha chirurgicznie, w trakcie niewielkiego zabiegu. Około 15-centymetrowy odcinek cewnika wystaje na zewnątrz brzucha i jest schowany pod ubraniem. Dzięki cewnikowi można dołączać system worków zawierających płyn dializacyjny.
  • Proces dializy otrzewnowej zachodzi wewnątrz jamy brzusznej (jamy otrzewnej) dzięki naturalnej błonie dializacyjnej – błonie otrzewnej. W błonie tej znajduje się bardzo duża ilość drobnych otworów, które sprawiają, że ta naturalna błona ludzkiego organizmu może służyć jako błona dializacyjna. Krew płynąca przez naczynia krwionośne błony otrzewnej może przez wspomniane otwory oddawać do płynu dializacyjnego nadmiar wody oraz szkodliwe produkty przemiany materii. Podczas DO jama otrzewnej służy za zbiornik płynu dializacyjnego, do którego przechodzą substancje toksyczne z krwi.

Wymiana płynu dializacyjnego składa się z trzech etapów:

 

  1. Jama otrzewnej jest napełniana płynem w ilości od 1,5 do 3 litrów.
  2. Płyn dializacyjny pozostaje w jamie otrzewnej – w tym czasie zachodzi proces dializy, podczas którego do płynu dializacyjnego przechodzi nadmiar wody i zbędne produkty przemiany materii.
  3. „Zużyty” płyn dializacyjny, zawierający usunięty z organizmu nadmiar wody i zbędne produkty przemiany materii, jest drenowany z jamy otrzewnej i wylewany.

 

Pielęgniarka z oddziału dializ otrzewnowych szkoli pacjenta w zakresie samodzielnego prowadzania dializ otrzewnowych w domu. Nauka ta większości pacjentów nie sprawia trudności – szkolenie trwa kilka dni. W przypadku wątpliwości lub problemów pielęgniarka i lekarz są zawsze osiągalni pod telefonem.

 

Okresowe wizyty kontrolne w poradni odbywają się zazwyczaj co 4-6 tygodni.

 

 

Ciągła ambulatoryjna dializa otrzewnowa

 

 

W latach osiemdziesiątych XX wieku wejście ciągłej ambulatoryjnej dializy otrzewnowej (CADO) i zastosowanie sterylnych opakowań oraz zmiana schematu dializ znacznie zmniejszyły ilość powikłań. Wymiany przy dializie ręcznej CADO wykonywane są codziennie średnio 4 razy na dobę (w ciągu dnia co 4-5 godzin, z przerwą nocną ok. 8 godzin). Dzięki temu proces usuwania toksyn mocznicowych, nadmiaru płynów i elektrolitów odbywa się w sposób ciągły.

 

Stosowany w CADO płyn dializacyjny znajduje się w workach z tworzywa sztucznego. Zestaw zawiera worek ze świeżym płynem dializacyjnym, pusty worek na płyn wypuszczany z jamy otrzewnowej, na stałe połączone drenami. Zmniejsza to ilość możliwych punktów łączenia, co znacznie redukuje ryzyko zakażenia.

dr n. med. Jacek Lange

 

 

Automatyczna dializa otrzewnowa

 

 

Automatyczna dializa otrzewnowa (ADO) prowadzona z wykorzystaniem cyklera, z kilkoma (6-9) wymianami w nocy. Obecnie dializa automatyczna stosowana jest coraz częściej. Poprawia ona znacznie komfort życia.

 

Wskazaniem do stosowania tej formy dializy jest m.in. brak możliwości samodzielnego wykonywania wymian zarówno z powodu towarzyszących chorób układu ruchu, jak i złego stanu ogólnego czy też podeszłego wieku, ale także wręcz przeciwnie – aktywność życiowa i zawodowa pacjenta, wymagająca uwolnienia go od dializ w ciągu dnia.

 

Oddzielną grupą chorych, u których ADO jest metodą leczenia z wyboru, są dzieci. Sprawia ona, że lepsze wyrównanie powikłań niewydolności nerek niesie mniejsze ryzyko zaburzeń rozwojowych. Dializa nocna pozwala na lepszy rozwój psychosocjalny. Umożliwia ona także rodzicom lepsze nadzorowanie procesu leczenia oraz lepszy kontakt z dzieckiem.

 

dr n. med. Jacek Lange

 

 

 

 

Zalety dializy otrzewnowej

 

 

Wskazania do dializy otrzewnowej (DO), jako jednej z dostępnych form dializoterapii, wynikają z jej określonych zalet. Możemy je podzielić na kilka głównych grup: psychosocjologiczne, medyczne, ekonomiczne.

 

Do pierwszej grupy zaliczamy:

  • Lepszy komfort życia w porównaniu z hemodializą, a często możliwość wykonywania pracy zawodowej, zwłaszcza w przypadku leczenia ADO
  • Chorzy dializują się w domu, znacznie rzadziej wymagają kontaktu z ośrodkiem dializ – zgłaszają się tam na rutynową kontrolę raz na 4-6 tygodni oraz w momencie wystąpienia ewentualnych powikłań (zdarzających się zarówno w hemodializie, jak i dializie otrzewnowej)

 

Do zalet medycznych dializy otrzewnowej należą:

 

  • Lepsza stabilność układu sercowo-naczyniowego. Częste epizody przewodnienia i zbyt wysokiego stężenia potasu w krwi przed dializą u pacjenta leczonego HD i spadki ciśnienia po zabiegu na 3 dni w tygodniu wyłączają go z pełnej aktywności. Objawy te przy dializie otrzewnowej występują znacznie rzadziej. Obciążenie układu krążenia u hemodializowanych wynika z wytworzonej przetoki tętniczo-żylnej – dostępu naczyniowego do hemodializy. U chorych z utrudnionym dostępem do naczyń (cukrzyca, nasilona miażdżyca, kolagenoza z zajęciem naczyń), po wielu operacjach wytworzenia przetoki, dializa otrzewnowa jest metodą z wyboru.
  • Niedokrwistość towarzysząca schyłkowej niewydolności nerek u chorych dializowanych otrzewnowo jest mniej nasilona. Z tego względu chorzy ci rzadziej wymagają leczenia erytropoetyną.
  • Bardziej stabilne stężenie toksyn mocznicowych, wynikające z ciągłości metody. W przypadku hemodializy zbędne produkty przemiany materii gromadzą się w organizmie w czasie 2 lub 3 dni między dializami, potem są gwałtownie eliminowane w ciągu 3-5 godzin trwania hemodializy. Występują wtedy duże różnice stężeń, czego skutkiem jest pojawienie się objawów zespołu niewyrównania.
  • Rzadsze występowanie świądu skóry. 
  • Lepsza korekcja kwasicy. Poprawa biochemiczna następuje wolniej, ale jest bardziej równomierna. Ma to pozytywny wpływ zarówno na wydolność krążenia, jak i na czynność układu nerwowego.
  • Uznane jest, że dializa otrzewnowa zmniejsza progresję niewydolności nerek, w przeciwieństwie do hemodializy, w trakcie której często dochodzi do niedokrwienia narządów.
  • Chorzy na dializie otrzewnowej nie muszą stosować aż tak restrykcyjnej diety w zakresie gospodarki wodnej i potasowej.

 

dr n. med. Jacek Lange

 

Partnerzy