Porady

Przewlekła choroba nerek

Światowe dane są alarmujące - jedna na dziesięć dorosłych osób ma przewlekłą chorobę nerek (PChN), a jej częstość będzie w ciągu najbliższych dekad dość gwałtownie narastać i prawdopodobnie ponad połowa dzisiejszych 30-latków będzie miała PChN.  Ma to bardzo poważne konsekwencje dla zdrowia i życia, ponieważ choroba nerek negatywnie wpływa na funkcjonowanie innych narządów - między innymi zwiększa ryzyko chorób serca (zawału serca, niewydolności serca) czy udaru mózgu, a kiedy dojdzie do schyłkowej niewydolności nerek do utrzymania człowieka przy życiu niezbędne są dializy lub przeszczepienie nerki.

 

Dlatego warto dowiedzieć się: co to jest przewlekła choroba nerek? Kto jest narażony na zachorowanie?  Jak można jej zapobiegać?

 

Co to jest przewlekła choroba nerek?

Przewlekła choroba nerek oznacza uszkodzenie i stopniową (zwykle przez wiele lat) utratę czynności nerek. Przyczyną tego uszkodzenia mogą być choroby ogólnoustrojowe oraz takie, które dotyczą tylko nerek. Najczęściej są to:

 

  • cukrzyca
  • nadciśnienie tętnicze
  • zapalenie kłębuszków nerkowych
  • miażdżyca naczyń, w tym zwężenie tętnic nerkowych
  • nawracające zakażenia układu moczowego
  • zaburzenia w odpływie moczu (np z powodu przerostu gruczołu krokowego)
  • inne np wielotorbielowatość nerek

 

Warto też pamiętać, że:

 

Nerki starzeją się razem z nami. Po 50-tym rż co roku tracimy około  1% czynności nerek. Jest to w pełni fizjologiczne, ale starzejące się nerki są bardziej podatne na różne uszkodzenia np z powodu nadużywania leków przeciwbólowych, podania kontrastu do badań radiologicznych czy zmian wywoływanych  przez cukrzycę oraz nadciśnienie tętnicze.

 

Jakie są objawy przewlekłej choroby nerek?

Tylko 10% osób z przewlekłą chorobą nerek ma świadomość choroby. Dzieje się tak dlatego, że bardzo często przewlekła choroba nerek przez wiele lat nie daje żadnych objawów aż do czasu gdy dojdzie do bardzo znacznego pogorszenia ich czynności czyli niewydolności nerek. Nawet wtedy objawy te są początkowo bardzo niespecyficzne - ogólnie gorsze samopoczucie, uczucie braku energii czy zmęczenia oraz konieczność częstszego niż dotychczas oddawania moczu (także w nocy). Wraz z pogarszaniem się czynności nerek mogą pojawić się:

 

  • trudności w koncentracji i myśleniu
  • senność w ciągu dnia
  • pogorszenie apetytu i nudności
  • chudnięcie
  • bladość oraz suchość i świąd skóry
  • obrzęki wokół oczu i/lub na stopach i podudziach

 

Objawy te są wynikiem postępującego zatrucia organizmu produktami przemiany materii (np mocznik czy kreatynina), które nie mogą być usunięte przez niewydolne nerki, narastania niedokrwistości, zatrzymywania w organizmie wody i elektrolitów (sodu, potasu, fosforu) oraz zakwaszenia organizmu. W tym momencie niezbędne może być natychmiastowe rozpoczęcie leczenia dializami aby uratować człowiekowi życie. Ale to nie wszystko, nieprawidłowo funkcjonujące nerki powodują zmiany w budowie i czynności innych narządów - serca, naczyń, mózgu, kości. Niektóre z tych zmian są już nieodwracalne i są przyczyną poważnych, decydujących o życiu człowieka problemów medycznych np wystąpienia zawału serca czy udaru mózgu.

 

Jak można jak najwcześniej rozpoznać przewlekłą chorobę nerek?

W jak najwcześniejszym rozpoznaniu choroby nerek niezbędna jest po pierwsze świadomość, że może na nią zachorować każdy z nas i że to my sami możemy zauważyć objawy sugerujące jej wystąpienie oraz systematycznie kontrolować ogólny stan zdrowia. Jest to niezwykle ważne, ponieważ:
Jak najwcześniejsze rozpoznanie choroby nerek daje szansę na wdrożenie działań spowalniających postęp choroby nerek i uniknięcie konieczności leczenia dializami oraz powikłań ze strony innych narządów np serca.

Do takich objawów należą:

 

  • pienienie się moczu, które może świadczyć o utracie białka z moczem
  • zmiany w zabarwieniu moczu np bursztynowe może świadczyć o obecności w moczu krwinek czerwonych
  • podwyższone ciśnienie tętnicze krwi - często bywa pierwszym objawem choroby nerek

 

Nawet jeśli takie objawy nie występują, to warto okresowo wykonywać proste, powszechnie dostępne badania:

 

  • badanie ogólne moczu - pozwala na stwierdzenie obecności białka i nieprawidłowej ilości krwinek białych i czerwonych w moczu
  • oznaczenie ACR - stosunek albuminy do kreatyniny w moczu; jest wczesnym i czułym wskaźnikiem uszkodzenia nerek
  • badanie usg nerek - pozwala na ocenę wielkości i struktury nerek oraz wykrycie utrudnienia w odpływie moczu
  • badanie wskaźnika przesączania kłębuszkowego (skrót z angielskiego eGFR - glomerular filtration rate); jest to parametr, który mówi jaka objętość krwi jest filtrowana przez nerki w ciągu minuty. Można obrazowo powiedzieć, że daje on pogląd jaka część nerek ma zachowaną prawidłową funkcję. eGFR jest wyliczany przy pomocy matematycznych wzorów w których uwzględnia się wiek, płeć i stężenie kreatyniny we krwi (dlatego do wyliczenia tego wskaźnika niezbędne jest pobranie krwi). Prawidłowo eGFR wynosi ≥ 90 ml/min/1.73m2. Oznaczenie eGFR jest podstawą do rozpoznania przewlekłej choroby nerek, podziału na 5 stadiów i monitorowania jej postępu:

Przewlekłą chorobę nerek rozpoznaje się kiedy przez co najmniej 3 miesiące utrzymuje się eGFR < 60 ml/min nawet jeśli nie ma innych objawów choroby nerek.

 

Oznaczanie eGFR powinno być częścią rutynowej kontroli u pacjentów z cukrzycą i nadciśnieniem tętniczym, ponieważ w przebiegu tych chorób często dochodzi do uszkodzenia nerek.

 

1 na 3 osoby z cukrzycą ma przewlekłą chorobę nerek.

 

1 na 5 osób z nadciśnieniem tętniczym ma przewlekłą chorobę nerek.

 

W pewnych sytuacjach, w celu rozpoznania i ustalenia właściwego leczenia choroby nerek konieczne jest wykonanie dodatkowych badań np biopsji nerki. W każdej sytuacji decyduje o tym lekarz nefrolog.

 

Jak można zapobiegać wystąpieniu przewlekłej choroby nerek?

W ogromnej mierze zachowanie zdrowia nerek zależy od nas. To w dużej części te same działania, które zmniejszają ryzyko wystąpienia cukrzycy oraz chorób serca. To oczywiste, bo cukrzyca i nadciśnienie tętnicze to główne przyczyny uszkodzenia nerek. Dlatego warto wdrożyć na co dzień kilka prostych zasad aby zapobiegać chorobom nerek oraz serca oraz uchronić się przed cukrzycą. 

 

8 złotych zasad zapobiegania przewlekłej chorobie nerek:

 

  • odżywiaj się zdrowo, ogranicz spożycie soli oraz cukrów prostych
  • utrzymuj prawidłową masę ciała (BMI < 25 kg/m2)
  • bądź aktywny fizycznie, co najmniej 30 min codziennie
  • utrzymuj prawidłowe nawodnienie organizmu; wypijaj codziennie co najmniej 2L wody i więcej w trakcie upałów oraz jeśli wykonujesz duży wysiłek fizyczny
  • rzuć palenie, ogranicz spożycie alkoholu
  • kontroluj ciśnienie tętnicze krwi oraz stężenie we krwi glukozy
  • unikaj nadużywania leków przeciwbólowych
  • jeśli chorujesz na cukrzycę lub nadciśnienie tętnicze regularnie kontroluj czynność nerek

 

W przygotowaniu powyższej prezentacji wykorzystano:

  1. KDIGO Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease
  2. Chronic Kidney Disease; www.kidneyfund.org
  3. Chronic Kidney Disease - Prevention; www.nhs.uk

 

dr n.med. Ewa Wojtaszek, nefrolog
Centralny Szpital Kliniczny WUM
Warszawa, ul. Banacha 1

 

Partnerzy