Dializa domowa - życie bez granic

Szanowna Pani,

Niewydolność nerek sama w sobie z przyczyn zdrowotnych utrudnia często zajście w ciążę, ale nie można jej wykluczać.

Dializa otrzewnowa będąc łagodniejszą formą usuwania toksyn mocznicowych, mimo pewnej objętości płynu dializacyjnego w jamie brzusznej, także ciąży nie wyklucza.

Zajście w ciążę jest także dość rzadkie w trakcie leczenia hemodializami, ale nie niemożliwe. Trzeba jednak wtedy bezwzględnie zmienić schemat leczenia na czas ciąży, na częstsze a łagodniej przebiegające zabiegi.

Co do stanu dziecka, w wielu przypadkach rodzi się ono zdrowe, ale niestety niewydolność nerek może wpływać na nie negatywnie. Dlatego ta opieka musi być wtedy bardzo specjalna - wymagająca ścisłej współpracy nefrologa i położnika.

Informacje bardziej szczegółowe powinna Pani uzyskać od lekarza nefrologa zajmującego się leczeniem tymi metodami w oddziale dializ.

Z wyrazami szacunku
Dr n.med. Jacek Lange

Szanowna Pani Ewo,

Informacja, którą Państwo otrzymali w szpitalu nie jest w pełni zgodna z prawdą.

Przeciwwskazaniem do dializy otrzewnowej (DO) są przebyte DUŻE operacje brzuszne, w wyniku których doszło do powstania zrostów w obrębie jamy otrzewnowej.
Operacja usunięcia wyrostka robaczkowego zwykle taką nie jest, o ile nie doszło do rozległego zapalenia otrzewnej w okresie przed lub pooperacyjnym.

Trudno natomiast ocenić jednoznacznie badaniami, czy takie zrosty są czy ich nie ma. Do badań mogących to pokazańć jest USG oraz tomografia komputerowa, wymagają one oka doświadczonego radiologa, który takowe lub ich nieobecność by rozpoznał.

W praktyce oceniamy badaniem chorego tzn. palpacyjnie, jakie jest ryzyko zrostów. Jeśli jest ono umiarkowane bądź niskie, zakładamy cewnik otrzewnowy i liczymy na to, że dializa otrzewnowa będzie funkcjonować, co w zdecydowanej większości przypadków się sprawdza.

Metoda laparoskopowego wszczepiania cewnika pozwala na śródoperacyjną ocenę obecności zrostów, a nawet ich uwolnienie, czyli przecięcie, i przez to minimalizację ryzyka powikłań.

Radziłbym Państwu udać się do najbliższego doświadczonego ośrodka DO (ponad 15 pacjentów) i porozmawiać z lekarzem zajmującym się bezpośrednio tą metodą.

Pozdrawiam serdecznie
Dr n.med. Jacek Lange

Szanowna Pani,

Odpowiadając na Pani pytania:

Pytanie 1. Czy można przejść z rozpoczętej hemodializy na dializę otrzewnową?

1. Przejście z hemodializy (HD) na dializę otrzewnową (DO) jest absolutnie możliwe, i zdarza się czasami.
Możliwość przejścia z HD na DO zależy (po wykluczeniu bezwzględnych przeciwwskazań medycznych) od woli i decyzji pacjenta.
Konieczne jest wspólnie z nefrologiem i pielęgniarką dializacyjną omówienie plusów i minusów każdej z metod, zarówno medycznych jak i psychosocjalnych.
Jeśli dializa otrzewnowa nie jest dostępna w najbliższym ośrodku dializ, występuje ona co najmniej w 1-5 ośrodkach w każdym województwie. W tej metodzie dojeżdżać do szpitala regularnie trzeba co 6 tygodni a nie co 2 dni jak w HD, więc ewentualnie można się zdecydować na ośrodek dalszy, ale oferujący wszystkie metody.
Istotną sprawą jest wytworzenie dostępu dializacyjnego. Z Pani listu wynika, że taki dostęp został wytworzony. Jeśli jest to dostęp tymczasowy - cewnik w żyle szyjnej lub podobojczykowej - należy wytworzyć dostęp docelowy - przetokę tętniczo-żylnę do HD lub założyć cewnik do DO. Obie te czynności wymagają zabiegu operacyjnego, porównywalnego jednak co do trudności wykonania i czasu potrzebnego do tego. Istotną różnicą jest jednak możliwość stosowania cewnika otrzewnowego po 2 tygodniach, a przetoki po 6-8 tygodniach od zabiegu.

Pytanie 2. Jaki jest koszt dializy otrzewnowej? Czy dla osób ubezpieczonych jest finansowana tak jak hemodializa?

2. Koszty dializy otrzewnowej, podobnie jak hemodializy, są w pełni refundowane, i wynoszą podobnie w obydwu metodach około 60-70 tys. złotych rocznie na pacjenta.
Refundacja ta jest przekazywana bezpośrednio do ośrodka dializ, a dla pacjenta leczenie to (sama metoda) jest bezkosztowe.

Refundacji częściowej podlegają leki (podobnie jak w hemodializie), ale nie są one bezpośrednio związane z dializą, a z leczeniem innych chorób (np. nadciśnienie tętnicze).
Refundacji nie podlegają materiały do wykonania opatrunku przy cewniku - co 2 dni 4-6 gazików, plaster bez opatrunku. Płyny odkażające dostarczane są najczęściej wraz z płynami dializacyjnymi bezpłatnie.
Konieczne jest też kupienie masek chirurgicznych, które jednak nie muszą być bezwzględnie stosowane jednorazowo.
Szczegółowe informacje może Pani uzyskać w najbliższym ośrodku dializ wykonującym tę metodę.

Pozdrawiam serdecznie
Dr n.med. Jacek Lange

Szanowna Pani,

Odpowiadając na Pani pytania:

Pytanie 1. Czy można przejść z rozpoczętej hemodializy na dializę otrzewnową?

1. Przejście z hemodializy (HD) na dializę otrzewnową (DO) jest absolutnie możliwe, i zdarza się czasami.
Możliwość przejścia z HD na DO zależy (po wykluczeniu bezwzględnych przeciwwskazań medycznych) od woli i decyzji pacjenta.
Konieczne jest wspólnie z nefrologiem i pielęgniarką dializacyjną omówienie plusów i minusów każdej z metod, zarówno medycznych jak i psychosocjalnych.
Jeśli dializa otrzewnowa nie jest dostępna w najbliższym ośrodku dializ, występuje ona co najmniej w 1-5 ośrodkach w każdym województwie. W tej metodzie dojeżdżać do szpitala regularnie trzeba co 6 tygodni a nie co 2 dni jak w HD, więc ewentualnie można się zdecydować na ośrodek dalszy, ale oferujący wszystkie metody.
Istotną sprawą jest wytworzenie dostępu dializacyjnego. Z Pani listu wynika, że taki dostęp został wytworzony. Jeśli jest to dostęp tymczasowy - cewnik w żyle szyjnej lub podobojczykowej - należy wytworzyć dostęp docelowy - przetokę tętniczo-żylnę do HD lub założyć cewnik do DO. Obie te czynności wymagają zabiegu operacyjnego, porównywalnego jednak co do trudności wykonania i czasu potrzebnego do tego. Istotną różnicą jest jednak możliwość stosowania cewnika otrzewnowego po 2 tygodniach, a przetoki po 6-8 tygodniach od zabiegu.

Pytanie 2. Jaki jest koszt dializy otrzewnowej? Czy dla osób ubezpieczonych jest finansowana tak jak hemodializa?

2. Koszty dializy otrzewnowej, podobnie jak hemodializy, są w pełni refundowane, i wynoszą podobnie w obydwu metodach około 60-70 tys. złotych rocznie na pacjenta.
Refundacja ta jest przekazywana bezpośrednio do ośrodka dializ, a dla pacjenta leczenie to (sama metoda) jest bezkosztowe.

Refundacji częściowej podlegają leki (podobnie jak w hemodializie), ale nie są one bezpośrednio związane z dializą, a z leczeniem innych chorób (np. nadciśnienie tętnicze).
Refundacji nie podlegają materiały do wykonania opatrunku przy cewniku - co 2 dni 4-6 gazików, plaster bez opatrunku. Płyny odkażające dostarczane są najczęściej wraz z płynami dializacyjnymi bezpłatnie.
Konieczne jest też kupienie masek chirurgicznych, które jednak nie muszą być bezwzględnie stosowane jednorazowo.
Szczegółowe informacje może Pani uzyskać w najbliższym ośrodku dializ wykonującym tę metodę.

Pozdrawiam serdecznie
Dr n.med. Jacek Lange

Szanowna Pani,

Odpowiadając na Pani pytania:

Pytanie 1. Czy można przejść z rozpoczętej hemodializy na dializę otrzewnową?

1. Przejście z hemodializy (HD) na dializę otrzewnową (DO) jest absolutnie możliwe, i zdarza się czasami.
Możliwość przejścia z HD na DO zależy (po wykluczeniu bezwzględnych przeciwwskazań medycznych) od woli i decyzji pacjenta.
Konieczne jest wspólnie z nefrologiem i pielęgniarką dializacyjną omówienie plusów i minusów każdej z metod, zarówno medycznych jak i psychosocjalnych.
Jeśli dializa otrzewnowa nie jest dostępna w najbliższym ośrodku dializ, występuje ona co najmniej w 1-5 ośrodkach w każdym województwie. W tej metodzie dojeżdżać do szpitala regularnie trzeba co 6 tygodni a nie co 2 dni jak w HD, więc ewentualnie można się zdecydować na ośrodek dalszy, ale oferujący wszystkie metody.
Istotną sprawą jest wytworzenie dostępu dializacyjnego. Z Pani listu wynika, że taki dostęp został wytworzony. Jeśli jest to dostęp tymczasowy - cewnik w żyle szyjnej lub podobojczykowej - należy wytworzyć dostęp docelowy - przetokę tętniczo-żylnę do HD lub założyć cewnik do DO. Obie te czynności wymagają zabiegu operacyjnego, porównywalnego jednak co do trudności wykonania i czasu potrzebnego do tego. Istotną różnicą jest jednak możliwość stosowania cewnika otrzewnowego po 2 tygodniach, a przetoki po 6-8 tygodniach od zabiegu.

Pytanie 2. Jaki jest koszt dializy otrzewnowej? Czy dla osób ubezpieczonych jest finansowana tak jak hemodializa?

2. Koszty dializy otrzewnowej, podobnie jak hemodializy, są w pełni refundowane, i wynoszą podobnie w obydwu metodach około 60-70 tys. złotych rocznie na pacjenta.
Refundacja ta jest przekazywana bezpośrednio do ośrodka dializ, a dla pacjenta leczenie to (sama metoda) jest bezkosztowe.

Refundacji częściowej podlegają leki (podobnie jak w hemodializie), ale nie są one bezpośrednio związane z dializą, a z leczeniem innych chorób (np. nadciśnienie tętnicze).
Refundacji nie podlegają materiały do wykonania opatrunku przy cewniku - co 2 dni 4-6 gazików, plaster bez opatrunku. Płyny odkażające dostarczane są najczęściej wraz z płynami dializacyjnymi bezpłatnie.
Konieczne jest też kupienie masek chirurgicznych, które jednak nie muszą być bezwzględnie stosowane jednorazowo.
Szczegółowe informacje może Pani uzyskać w najbliższym ośrodku dializ wykonującym tę metodę.

Pozdrawiam serdecznie
Dr n.med. Jacek Lange

Szanowna Pani,

Odpowiadajac na Pani pytania:

1. Pojecie "dializa domowa" zawiera w sobie grupę metod dializacyjnych, ktore mozna stosowac w warunkach domowych. Naleza tu rozne formy dializy otrzewnowej (ADO - automatyczna dializa otrzewnowa, CADO - ciagla ambulatoryjna dializa otrzewnowa, tzw. "reczna") oraz hemodializa domowa. Ta ostatnia nie jest dostepna w Polsce w chwili obecnej i jest to prawdopodobnie metoda, ktora bedzie rozwijana w ciagu kolejnych lat.
Na dzien dzisiejszy alternatywa dla dializy otrzewnowej, czyli jedynej w Polsce dializy domowej jest hemodializa w osrodku dializ. Obie te metody jednak istotnie roznia się miedzy soba, moze nie az tak bardzo pod katem wynikow medycznych (chociaz takze), co pod katem komfortu zycia.
Dializa otrzewnowa wykonywana jest w domu, codziennie w postaci wymian recznych srednio 4 razy dziennie, badz w postaci automatycznej w nocy. Nalezy dodac ze jest to metoda bezkrwawa, czyli nie wymaga poboru i oddawania krwi pacjentowi w celu jej oczyszczenia (przefiltrowania).
W hemodializie takie "filtrowanie" odbywa sie 3 razy w tygodniu, srednio po 4-5 godzin kazdorazowo, przy czym pacjent na ten zabieg musi zostac dowieziony z domu i odwieziony, co lacznie zajmuje czasem do 10 godzin albo dluzej.

2. Sposrod metod leczenia nerkozastepczego nefrologia uznaje przeszczepianie nerek za forme skuteczniejsza i bezpieczniejsza od kazdej z metod dializy. Nie u wszystkich pacjentow mozna je jednak zastosowac, a ograniczenia te wynikaja zarowno z czasowych jak i przewleklych medycznych przeciwwskazan u niektorych pacjentow (indywidualnie), jak i z niewystarczajacej liczby dawcow nerek.

3. W ciagu ostatnich dwudziestu lat jakosc wszystkich metod dializoterapii ulegla poprawie, i mimo ze sa one zlem koniecznym, to nie nalezy ich traktowac jako wyroku smierci, a wrecz istotnie przedluzaja zycie pacjentow z przewlekla choroba nerek. Pacjenci leczeni dializami zyja czasem kilkadziesiat lat po rozpoczeciu dializ. Czasem ta poprawa samopoczucia pozwala na powrot do prawie normalnych warunkow zycia, nawet wlacznie z kontynuacja pracy zawodowej. Elementem ktory skraca zycie nie jest dializa, a sama choroba nerek, ktorej skutki dializa eliminuje w znacznym stopniu ale nie calkowicie.

Pozdrawiam serdecznie
Dr n.med. Jacek Lange

Szanowna Pani,

Na szczęście od ponad dziesięciu lat podeszły wiek pacjenta z niewydolnością nerek nie jest kryterium dyskwalifikującym go z leczenia dializami, jakąkolwiek ich formą.
W chwili obecnej każdy pacjent w Polsce wymagający dializ ma do nich prawo i dostęp.

Wynika to po pierwsze z poprawy systemu służby zdrowia, która się dokonała, nawet jeśli nie mamy przekonania co dotego. Wynika to też z faktu, iż dializa jest zabiegiem ratującym życie - pacjent ze schyłkową niewydolnością nerek bez takiego leczenia niestety umrze.
Jest na tyle duża liczba ośrodków dializ, że w którymkolwiek z nich w zasięgu do 50 km takie miejsce musi się znaleźć.

Nie wszystkie ośrodki mają jednak dostępność dializy otrzewnowej, czyli jedynej w Polsce dializy domowej. Także w ośrodkach mających tę metodę może nie być takiej możliwości ze względu na brak szerszego kontraktu z NFZ. Na szczęście jest wtedy możliwość skierowania do ośrodka który jest trochę dalej. Pacjent nie musi dojeżdżać do ośrodka co drugi dzień, jak przy hemodializie.

Co do kosztów - wszystkie związane bezpośrednio z dializą pokrywane są w całości przez NFZ. Pacjent musi sfinansować koszty leków, np w leczeniu nadciśnienia, innych chorób lub powikłań, oraz koszty opatrunku przy cewniku, ale te koszty nie są bardzo wysokie.

Aparaty do nocnej Automatycznej Dializy Otrzewnowej są wypożyczane przez producentów nieodpłatnie, i z tym nie ma problemu o ile personel oddziału dializ oceni, że pacjent ma wskazania i zaleci taką formę leczeni. Nie ma więc konieczności kupowania aparatu (cyklera) na własność. Wtedy firma pokrywa także koszty serwisowania co bardzo ułatwia wszystkim stronom.

Mam nadzieję, że rozwiałęm Pani wątpliwości. W razie kolejnych uprzejmie proszę o pytania.

Pozdrawiam serdecznie
Dr n.med. Jacek Lange

Szanowna Pani,

Kwalifikacja do każdej z metod dializoterapii zależy od 3 aspektów:
1. wskazania/przeciwwskazania medyczne
2. preferencje pacjenta/rodziny
3. możliwości danego ośrodka dializ.

Ocena w zakresie punktu pierwszego należy do lekarza nefrologa z danego ośrodka dializ, we współpracy z pielęgniarką dializacyjną. Nie zawsze jest ona niestety ujednolicona, co częściowo wynika z różnego stopnia wiedzy zwłaszcza na temat dializy otrzewnowej wśród personelu nefrologicznego.

Drugi punkt jest bardzo istotny i duży wpływ w tym zakresie mają informacje przekazane przez personel nefrologiczny, ale to znowu zależy od aspektów poruszonych powyżej. Coraz więcej jednak informacji pochodzi z mediów, internetu, co powoduje rozpowszechnienie tej wiedzy.

Co do punktu trzeciego. dializa otrzewnowa istnieje jedynie w około jednej trzeciej polskich ośrodków dializ. Specyfika dializy otrzewnowej, a konkretnie częstotliwość wizyt kontrolnych co 4-6 tygodni i dializowanie się w domu pozwala na wybór ośrodka dializ w odległości do 50 kilometrów, który taką metodę prowadzi.

Całość leczenia, podobnie jak w hemodializie, jest refundowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia w ramach kontraktu z konkretnym ośrodkiem dializ. Oczywiście ten kontrakt nie dotyczy innych leków stosowanych u tych pacjentów z innych przyczyn (np. nadciśnienie tętnicze), ale refundacja jest tu na zasadach ogólnych.

Szanowna Pania,

Odpowiadając na Pani pytania:

1. Dializa otrzewnowa jest metodą długoterminową, a limitem jest funkcjonowanie otrzewnej jako błony dializacyjnej. Zwykle nie ma problemu z dializowaniem się od 2 do 5 lat, czasami nawet 8 albo dłużej.

2. Przeszczepienie nerki, zwłaszcza od osoby spokrewnionej jest niewątpliwie najlepszym rozwiązaniem. Najczęściej nie przynosi ono negatywnych skutków ubocznych dawcy nerki. Nie ma także przeciwwskazań do posiadania dzieci. Podstawowym warunkime takiego dawstwa, oprócz stanu zdrowia, jest ta sama grupa krwi.

Pozdrawiam
Dr n.med. Jacek Lange

Szanowny Panie,

Każda metoda leczenia, w tym dializ, ma swoje wskazania i przeciwwskazania.

W zakresie informacji, które otrzymałem od Pana, sama wielotorbielowatość nerek nie jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do dializy otrzewnowej (DO).
Należy jednak wziąć pod uwagę wielkość nerek. Wlanie do jamy otrzewnej średniej standardowej objętości 2 litrów płynu dializacyjnego (u osoby dorosłej) może być utrudnione przy obecności nerek olbrzymich, a to z kolei należy ocenić badaniem USG.

U części pacjentów wielotorbielowatości towarzyszyć może uchyłkowatość jelita grubego, i w takim wypadku epizody zapalenia uchyłków mogłyby być czynnikiem ryzyka wystąpienia zapaleń otrzewnej. Nie należy jednak rozumować że pacjenci z wielotorbielowatością nerek mają więcej epizodów zapalenia otrzewnej - nie ma danych które by to potwierdzały.

Innym powikłaniem mogącym (nie bezwzględnie) towarzyszyć wielotorbielowatości jest możliwość wystąpienia przepuklin, czemu sprzyja też zwiększone ciśnienie w jamie brzusznej wskutek obecności płynu dializacyjnego. Proszę jednak zwrócić uwaagę na moje zwroty "może", czyli nie zawsze i bezwzględnie.

Reasumując, sama Pana choroba nie stanowi bezwzględnego przeciwwskazania do DO. Należy jednak indywidualnie rozpatrzyć szersze aspekty i czynniki ryzyka zgodnie z powyższymi.

Pozdrawiam serdecznie
Dr n.med. Jacek Lange

Szanowna Pani,

Pacjenci dializowani nie muszą jeść żadnych innych specjalnych gatunków pieczywa niż ludzie bez niewydolności nerek. Zalecenia co do pieczywa są więc takie, jak u wszystkich innych, czyli odpowiednia ilość błonnika, co jednak ma związek z prawidłowym funkcjonowaniem przewodu pokarmowego, a nie chorobą nerek czy brakiem ich funkcji.

Warunkiem jest jednak, by nie mieli też innej choroby układu pokarmowego, np. celiakii.

Pozdrawiam serdecznie
Dr n.med. Jacek Lange

Szanowny Panie,

Nie sprecyzował Pan pytania, ale jeśli ma ono brzmieć: jaką metodę powinien wybrać Pański Tato, to jednoznacznej odpowiedzi na nie nie ma.

Trzeba tu pamiętać o aspektach medycznych, tzn.:

1. Przy cukrzycy niewydolność nerek często wynika właśnie z cukrzycowego uszkodzenia naczyń, co także dotyczy naczyń obwodowych, więc z tego względu dializa otrzewnowa jest tu wskazana. Przy hemodializie wytworzenie przetoki tętniczo-żylnej, jako najlepszego naczyniowego dostępu dializacyjnego, mogłoby być skomplikowane i utrudnione.

2. Większość płynów dializacyjnych zawiera glukozę, ale przy odpowiedniej zmianie dawkowania insuliny oraz dążeniu do stosowania płynów o najniższych stężeniach glukozy zwykle jej poziom we krwi jest dość dobrze kontrolowany.

Co do aspektów psychosocjalnych, dializa otrzewnowa oferuje leczenie w domu, bez konieczności częstego przyjeżdżania do szpitala.

Odrębnym aspektem jest dostępność metody dializy otrzewnowej w danym ośrodku, ale jeśli nie jest ona tam prowadzona, na pewno taki ośrodek istnieje w promieniu 50 km.

Pozdrawiam
Dr n.med. Jacek Lange

Szanowna Pani,

Zarówno niewydolność nerek jak i niektóre metody dializoterapii mogą utrudniać zajście w ciążę. Największe znaczenie dla takiej możliwości, jak i dalszego utrzymania ciąży, mają wysokie stężenia toksyn mocznicowych, ale jeszcze większe duże ich wahania, co ma miejsce głównie w przypadku hemodializ.

Dializa otrzewnowa (DO) jest w tym względzie odmienna, gdyż ze względu na swoją ciągłość znacznie łagodniej usuwa te toksyny, co nie doprowadza do aż tak dużych ich wahań.

Odrębnym problemem jest sprawa mechanicznego ucisku płynu dializacyjnego na narządy jamy brzusznej. Standardowa objętość 2 litrów płynu nie wydaje się jednak aż tak bardzo negatywnie wpływać na utrzymanie ciąży. Wynika to po pierwsze z powolnego wzrostu objętości jamy macicy, i dochodzi tu do łagodnej adaptacji. Ta objętość w końcowym okresie ciąży to do 8 litrów, więc te dodatkowe wcześniejsze 2 nie są aż takim problemem.
W literaturze medycznej opisywane były w ciągu ostatnich lat przypadki zajścią w ciążę pacjentek dializowanych otrzewnowo, co na hemodializie zdarza się skrajnie rzadko.
U części z pacjentek leczonych DO tę metodę dializ można prowadzić nawet do momentu czasowego rozwiązania ciąży, czego pozytywne efekty także były opisywane.

Niewątpliwie optymalnym wyjściem byłoby otrzymanie przeszczepu nerki - i wtedy zajście w ciążę.

Mam nadzieję, że rozjaśniło to trochę Pani wątpliwości.

Pozdrawiam serdecznie
Dr n.med. Jacek Lange

Szanowna Pani Anno,

Zarówno niewydolność nerek jak i niektóre metody dializoterapii mogą utrudniać zajście w ciążę. Największe znaczenie dla takiej możliwości, jak i dalszego utrzymania ciąży, mają wysokie stężenia toksyn mocznicowych, ale jeszcze większe duże ich wahania, co ma miejsce głównie w przypadku hemodializ.

Dializa otrzewnowa (DO) jest w tym względzie odmienna, gdyż ze względu na swoją ciągłość znacznie łagodniej usuwa te toksyny, co nie doprowadza do aż tak dużych ich wahań.

Odrębnym problemem jest sprawa mechanicznego ucisku płynu dializacyjnego na narządy jamy brzusznej. Standardowa objętość 2 litrów płynu nie wydaje się jednak aż tak bardzo negatywnie wpływać na utrzymanie ciąży. Wynika to po pierwsze z powolnego wzrostu objętości jamy macicy, i dochodzi tu do łagodnej adaptacji. Ta objętość w końcowym okresie ciąży to do 8 litrów, więc te dodatkowe wcześniejsze 2 nie są aż takim problemem.
W literaturze medycznej opisywane były w ciągu ostatnich lat przypadki zajścią w ciążę pacjentek dializowanych otrzewnowo, co na hemodializie zdarza się skrajnie rzadko.
U części z pacjentek leczonych DO tę metodę dializ można prowadzić nawet do momentu czasowego rozwiązania ciąży, czego pozytywne efekty także były opisywane.

Niewątpliwie optymalnym wyjściem byłoby otrzymanie przeszczepu nerki - i wtedy zajście w ciążę.

Mam nadzieję, że rozjaśniło to trochę Pani wątpliwości.

Pozdrawiam serdecznie
Dr n.med. Jacek Lange